honingbij (niet) onberoerd door zendmast

zendmastOnlangs verschenen er twee verschillende persberichten over een en hetzelfde onderzoek naar de invloed van zendmasten voor mobiele telefonie op de honingbij. De persberichten spraken elkaar volledig tegen. De titel van het bericht van ZonMW luidde: ‘Zendmast laat honingbij onberoerd’ en in het andere bericht van het Nationaal Platform Stralingsrisico’s luidde: ‘700 % meer bijensterfte in de buurt van zendmasten’. Wat is hier aan de hand? Zelf zat ik in de begeleidingscommissie van dit onderzoek, dus kan ik iets meer achter de schermen kijken en ik verbaas me over hoe de wetenschap zich hier diskwalificeert.

De laatste jaren is er een toename van sterfte van honingbijenvolken vooral tijdens de winter. Deze sterfte van honingbijenvolken heeft een grote publieke belangstelling, vooral door het vermeende “mysterieuze verdwijnen” van bijen uit de kast. Als mogelijke oorzaak komen elektromagnetische zendervelden (EMV) van de telecom in aanmerking. In Nederland staan inmiddels ruim 26.000 zendmasten voor mobiele telefonie. Veel mensen vragen zich af of de elektromagnetische straling van deze masten niet gevaarlijk is voor de gezondheid. Om de risico’s van elektromagnetische velden in kaart te brengen, heeft ZonMw een speciaal programma dat onderzoek op dat gebied stimuleert en financiert. Een van de studies die onlangs is afgerond. Het onderzoek is uitgevoerd op verzoek van het Nationaal Platform Stralingsrisico‟s (NPS) en uitgevoerd door de Wetenschapswinkel van de WUR en het stond onder leiding van Tjeerd Blacquière. Hij is onderzoeker bij Bijen@wur, een onderdeel van Wageningen UR & Research centre, hobby-imker en niet onomstreden.

honingbij in bijenkorf

Grote honingbij sterfte

Sinds begin deze eeuw hebben we in Europa en Noord-Amerika te maken met grote bijensterfte. Vroeger overleefde ongeveer 90% van de bijenvolken de winters. Tegenwoordig sterft vaak 20 tot 30%. Omdat de afgelopen 10 jaar de mobiele telefonie gigantisch is toegenomen, vermoeden sommigen dat elektromagnetische straling van zendmasten de oorzaak zou kunnen zijn. Bijen oriënteren zich onder andere via het aardmagnetisch veld. Als dat wordt verstoord, raken ze misschien de weg kwijt.

Proefopzet

Twee maal 10 bijenvolken stonden op 200 meter van een zendmast. Tien in iedere kooi: een kooi van Faraday met twee lagen metaalgaas (sterk gereduceerd EMV), en een controle kooi met twee lagen plastic gaas (zonder reductie van EMV). De kasten waren ieder afzonderlijk met de buitenlucht verbonden.

bijenkasten testopstelling

Een koningin legt zo’n 1000 eitjes in een raat. De onderzoekers wilden weten hoeveel larven uit die eitjes komen, hoeveel van die larven zich verpoppen en welk percentage daarvan uiteindelijk als jonge bij uitvliegt. Die ontwikkeling duurt in totaal 4 weken. De centrale vraag was hoe groot de uitval was en of er verschillen waren tussen de bijenvolken in de Faradaykooi en die in de plastic kooi. Iedere week werden de raten gefotografeerd. Er was geen enkel verschil zichtbaar. Wel was er veel uitval bij alle volken, maar dit kwam door het slechte weer in augustus van 2011, waardoor er een beperkt aanbod nectar en stuifmeel was. Om als volk toch te kunnen overleven, eten de werksters in zo’n schaarste periode de larfjes op, met als gevolg een beperkt nageslacht. Ongeveer driekwart ging zo verloren.

In totaal zijn er 100 bijen op de dag van hun geboorte voorzien van een gekleurde stip op hun rugschildje. Per volk een eigen kleur. Deze jonge bijen werden overgezet in gastbijenvolken, waar ze zonder problemen worden geaccepteerd. Gedurende 5 maanden zijn de gekleurde bijtjes raat voor raat opgezocht en geteld. Ook nu zagen de onderzoekers geen verschil. Bestraald of onbestraald, de bijen deden het even goed in de gastvolken. Verder is door collega-bijenonderzoekers in het Oostenrijkse Graz een serie van onze bestraalde en onbestraalde bijen getest op hun vliegvermogen. Dat centrum heeft een draaimolen ontwikkeld met een metalen armpje waarop ze een bij met Pattex kunnen vastplakken. De bij merkt daar niets van. Door zo’n beestje een bepaalde hoeveelheid suiker te geven, gaat het vliegen en kun je het aantal omwentelingen turven. Wederom presteerden de 2 groepen bijen even goed.

testopstelling-niet-afgeschermde-kasten

Tot zover de feiten. Nu de grote verschillen.

Op de website van ZonMW staat de volgende vraag aan Tjeerd Blacquière: Mag je uit dit onderzoek concluderen dat de bijensterfte niet wordt veroorzaakt door elektromagnetische straling? ‘Ja, daar ben ik vrijwel zeker van. Ik denk dat de bijensterfte door meerdere factoren wordt beïnvloed die elkaar ook nog kunnen versterken. De belangrijkste is de Varroamijt die op de bij parasiteert.’

Kunnen we de resultaten van uw bijenonderzoek vertalen naar de mens? ‘Bijen en mensen staan genetisch natuurlijk ver van elkaar. Maar op cellulair niveau kun je wel uitspraken doen. Als we negatieve effecten hadden gevonden op de ontwikkeling van de bijen, dan had ik me ongerust gemaakt over de effecten van elektromagnetische straling op de mens. Het gaat om laag energetische straling waarbij geen warmte vrijkomt. Ik verwacht niet dat die gevaarlijk is voor ons’, aldus Blacquière.
In het persbericht van de opdrachtgever van het onderzoek, de NPS, lezen we: In de actieve periode van de bijen werden metingen verricht, daarna bleven de kasten staan. Na de winter bleken in de afgeschermde kasten 9 volken springlevend en in de controle kasten waren 7 van de tien volken dood. Een verschil in overwintering van 700%. Statistisch gezien ( 7 van de 10 dood t.o.v. 1 van de 10) geeft dit nog geen 100% zekerheid, maar is een teken aan de wand. Uit een aantal metingen, aan individuele bijen verricht, kwamen net niet significante verschillen naar voren tussen de controlegroep en de afgeschermde volken. Bij de selectieve conclusies van de onderzoekers die uit deze laatste metingen getrokken werden plaatste het NPS deze kritische kanttekeningen.

Privé persbericht van de onderzoekers

700% meer bijensterfte werd door de onderzoekers in het rapport als een neveneffect terzijde geschoven en in hun opgesteld privé persbericht van Plant Research International, in het geheel niet vermeld. In de aangevraagde proefopzet staat: ‘De proefopzet en proefgrootte is bedoeld om effecten op individuele bijen en op volk niveau te onderzoeken”. Het is dan ook zeer merkwaardig dat de onderzoekers, zonder overleg, een persbericht laten uitgaan waarin wordt vermeld dat er alleen naar de individuele bij is gekeken. 700% meer bijensterfte in de buurt van zendmasten blijft in het persbericht zelfs onvermeld. Bij „goede research‟ wordt een onderzoek besproken in de begeleidingscommissie alvorens het naar buiten wordt gebracht, dat is hier niet gebeurd. De onderzoekers hebben, zonder overleg met de begeleidingscommissie en aanvragers, de conclusies aangepast en een privé persbericht naar buiten gebracht.

honingbijen

 

Dhr Tjeerd Blacquière, hoofdonderzoeker van dit project, is niet onomstreden: hij lag meerdere keren zwaar onder vuur over vermeende belangenverstrengeling met het bedrijfsleven. In het bijzonder met de farmaceutische industrie, die het paradigma huldigt: bijenbeheer kan alleen geschaad worden door ziektes, die vervolgens met farmaceutische middelen bestreden moeten worden. Dit standpunt is ook in dit rapport ingenomen waarin een volgorde van schadelijke oorzaken opgesomd is zonder enige onderbouwing. Elektromagnetische zendervelden als nieuwe nadelige factor leek hem onwaarschijnlijk.

Hoe is het mogelijk dat één en hetzelfde onderzoek bij de ene onderzoeker kan leiden tot de conclusie dat ElektroMagnetische Velden geen oorzaak van de bijensterfte kunnen zijn, maar dat waarschijnlijk de Varroamijt weer de boosdoener is, een standpunt dat Blacquière al jaren verkondigd en dat de begeleiders van het onderzoek constateren dat er 700% meer bijensterfte na de winter plaatsvindt? En dat dit feit niet eens in het rapport wordt vermeld. Zijn we dan toch krachten die de wetenschap misbruiken voor spelletjes in het belang van de grote industrieën?

zendmast

Rapport

Het Wetenschapswinkelrapport nr. 298 met de titel “Mobiele telefonie en de ontwikkeling van honingbijen” is te downloaden vanaf www.wageningenur.nl/wetenschapswinkel.

Bron:michielhaas.nl ZonMW.nl en StopUMTS.nl

2,885 totaal aantal vertoningen, 1 aantal vertoningen vandaag

Comments

comments

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *